wtorek, 27 listopada 2018

Herburtowo - drewniany kościół pw. Matki Boskiej Siewnej oraz dzwonnica drewniana


województwo wielkopolskie
powiat czarnkowsko-trzcianecki
gmina miejsko-wiejska Wieleń


Adres: Herburtowo 16, 64-730 Herburtowo.


diecezja koszalińsko-kołobrzeska
dekanat Trzcianka
parafia św. Rocha w Wieleniu



GPS: 52° 53′ 57.73″ N, 16° 7′ 19.64″ E; 52.89937, 16.122123.
Kod Google Plus: V4XC+QV Herburtowo.
Typ obiektu: Pierwotnie zbór obrządku ewangelickiego. Obecnie kościół obrządku rzymskokatolickiego pw. Matki Boskiej Siewnej.
Status: kościół filialny parafii św. Rocha w Wieleniu.




Data budowy: 17871) r., lub 17822), 4) r.
Data przebudowy / rozbudowy: brak danych.
Data renowacji / restauracji / remontu: 1958 r, l. 80-90 XX w.
Data konsekracji: 19.01.1958 r.
Fundator: brak danych.
Architekt: brak danych.
Budowniczy / cieśla: Johann Schöneck1) albo Johan Schöneecke4) z Górnicy.



Historia:
Herburtowo zostało założone w 1601 r. przez Jana Czarnkowskiego, który dla zagospodarowania podmokłych nieużytków sprowadził osadników flamandzko-holenderskich, gwarantując im swobodę wyznania protestanckiego. Pierwszy zbór wzniesiono w końcu XVII w. Kościół poewangelicki pw. MB Siewnej (lub Najświętszej Panny Marii1)) z 1787 r. Zbudowany w miejscu wcześniejszego, zniszczonego w 1781 r. od uderzenia pioruna4), zapewne przez cieślę Johanna Schönecka (Johana Schöneecke) z Górnicy oddalonej o ok. 20km. W latach 1945-19583) świątynia nie była użytkowana. Przejęty przez kościół katolicki w 19512) r., lub 19583), 4) r. Remontowany w 1958 r. kiedy to zlikwidowano empory (poza zachodnią)4) i w latach 80-90 XX w. kiedy to założono deskowany pułap, obito ściany boazerią4) a pod emporą wydzielono zakrystię2) (za pomocą boazerii)3), dokonano również napraw podmurówki i wymieniono gontowe pokrycie dachu oraz część podwaliny3).




Konstrukcja: zdwojona konstrukcja ścian perwotna, quasi-przysłupowa3), od wewnątrz zrębowa, od zewnątrz szkieletowa.



Opis:
Kościół drewniany, konstrukcji zrębowej, wzmocniony od zewnątrz słupowo-ramową konstrukcją szkieletową bez wypełnienia. Na konstrukcji szkieletowej oparto więźbę dachu. Orientowany, zbudowany na podmurówce z kamienia (lico muru uzyskane z częściowo ociosanych głazów polnych). Salowy, bez wyodrębnionego prezbiterium z nawy, zamknięty trójbocznie od strony wschodniej. Zrąb z bierwion sosnowych 18x28/30cm3). Na węgłach zakładka prosta. W połowie długości ścian bocznych bierwiona osadzone w łątce3). Struktura szkieletu regularna, rygle na dwóch poziomach, przy węgłach słupy podwojone, w narożnikach ścian bocznych i frontowej zastrzały na pełną wysokość. Konstrukcje osadzono na osobnych podwalinach. Dwa wejścia: w zachodniej ścianie szczytowej oraz od północy. Więźba dachowa jednojętkowa (dwujętkowa w skrajnym wiązarze wschodnim)3) usztywniona ryglami na dwóch poziomach i zastrzałami oraz wtórnymi wiatrownicami3). Dach dwuspadowy, jednokalenicowy, kryty gontem. Brak wieży. Nad szczytem prosty drewniany krzyż. Na belce nadprożowej wejścia w ścianie północnej umieszczono słabo czytelną obecnie inskrypcję „ANNO 1782”.



Wnętrze i wyposażenie:
Wnętrze obite boazerią. Strop belkowy, dolne krawędzie belek profilowane dekoracyjnie. Chór muzyczny (pozostałość po częściowo zlikwidowanych emporach) wsparty na dwóch słupach, o prostej linii parapetu z prospektem organowym. Późnobarokowy ołtarz i ambona. W ołtarzu współczesna figura Matki Boskiej Siewnej. Zachowane pierwotne oboknia i odrzwia, wycinane dekoracyjnie.




Otoczenie:
Teren kościelny otoczony niskim murem z ciosanego kamienia (identyczne wykończenie jak podmurówka kościoła) z dwuspadowym zwieńczeniem z cegły układanej na rolkę. Mur częściowo uszkodzony. Brama i dwie furtki po stronie północnej z kutej stali osadzone na niewysokich przysadzistych ceglanych słupach kończonych schodkowo. W obrębie muru teren w niewielkiej części utwardzony kostką betonową, na pozostałym obszarze trawnik. Kilka drzew w tym jeden duży jesion. Po stronie północnej, blisko wejścia, drewniany krzyż. Po drugiej stronie drogi dzwonnica drewniana typu krosnowego z XX w., wsparta na sześciu prostopadłościennych fundamentach mocno wyniesionych powyżej gruntu, murowanych z cegły i tynkowanych, u podstawy opasanych cokołami. Kryta wąskim, dwuspadowym, blaszanym daszkiem. Onegdaj częściowo oszalowana, obecnie bez szalunku. Dwie kwatery dla dzwonów, jedna pusta.


Obiekt zabytkowy: Decyzja nr A-1546 z dnia 4 lipca 1974 r.



Mapy: Atlas Copernicus 1:200.000 – 90.A1; Atlas Kompas 1:200.000 – 48.B6; Atlas ExpressMap 1:200.000 – 46.D5; Atlas Cartomedia 1:75.000 – 19.Ja20.
Mapy archiwalne:
P37 S22 E (alt. 3722 E) DRAWSKO (1:25 000 WIG - Mapa Szczegółowa Polski /1929 - 1939/)
3062 (alt. 1568) Eichberg (1:25 000 Topographische Karte (Messtischblatt) cz. wschodnia (Ostdeutschland) /1870 - 1945/)
37-22-E DRAWSKO (1:25 000 Bodenschäzungskarte - w cięciu WIG25 /1940 - 1944/)
3062 (alt. 1568) Eichberg (1:25 000 AMS M841 Germany [east], M851 Poland, M852 East Prussia)



Dawne oraz obcojęzyczne nazwy miejscowości na archiwalnych mapach: Ehrbardorf.
Literatura:
1) Wielkopolskie Kościoły Drewniane; Ryszard Brykowski; Księgarnia Św. Wojciecha; Poznań 2001; str. 146.
2) Drewniane Kościoły w Wielkopolsce; Piotr Maluśkiewicz; Wojewódzka Biblioteka Publiczna i Centrum Animacji Kultury; Poznań 2004; str. 90.
3) Kościoły Drewniane o Zdwojonej Konstrukcji Ścian w Wielkopolsce; Aleksander Jankowski; Wydawnictwo Uniwersytetu im. Kazimierza Wielkiego; Bydgoszcz 2009; str. 210-214.
4) Architektura Drewniana w Polsce; Grażyna Ruszczyk; Sport i Turystyka - Muza SA; Warszawa 2009; str. 518.
5) http://www.kosciolydrewniane.pl/
6) http://pl.wikipedia.org/
7) http://www.westernpomerania.com.pl
8) Zabytkowe Budowle Drewniane i Stolarka Architektoniczna wobec współczesnych zagrożeń; p.red. Emanuela Okonia; Wydawnictwo Uniwersytetu Mikołaja Kopernika; Toruń 2005.
9) Słownik Krajoznawczy Wielkopolski, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa – Poznań 1992, Komitet redakcyjny: Paweł Anders, Włodzimierz Łęcki, Piotr Maluśkiewicz. Rozszerzone wydanie: Wielkopolska – Słownik Krajoznawczy, Wydawnictwo Kurpisz, Poznań – 2002.


Zdjęcia wykonano w dniu 18 kwietnia 2010 r.
Wykorzystano fragment archiwalnej mapy o godle: P37 S22 E (alt. 3722 E) DRAWSKO (1:25 000 WIG - Mapa Szczegółowa Polski /1929 - 1939/) z 1935 roku za zgodą serwisu Mapster (http://igrek.amzp.pl/)

1 komentarz: