Poznań-Krzesiny, drewniany kościół pw. Matki Boskiej Królowej Korony Polskiej

województwo wielkopolskie

Poznań – miasto na prawach powiatu

osiedle samorządowe Krzesiny-Pokrzywno-Garaszewo

dawna wieś Krzesiny włączona w granice Poznania w 1945 r.

Adres: ul. Krzesiny 15.

GPS: 52º20'30,02"N 16º59'11,61"E

Subiektywnie: Kościół w formie nawiązuje do stylu kościołów norweskich. Bazująca na wzorcach północnonorweskich całość miała robić malownicze wrażenie wpisując się w sielski krajobraz wsi niemieckiej. Nie był to w Poznaniu odosobniony przypadek sięgania przez władze pruskie po wzorce skandynawskie. Do dzisiaj miejsce wytwarza swoisty aczkolwiek miły w odbiorze klimat.

Typ obiektu: Pierwotnie zbór obrządku ewangelickiego. Obecnie kościół obrządku rzymskokatolickiego.

Status: kościół parafialny.

Data budowy: 1911 lub 1912¹⁾.

Data przebudowy / rozbudowy: 2012 – translokacja.

Data renowacji / restauracji / remontu: 2006 wymiana dachówki; 2011 generalna renowacja – odsłonięto m.in. fragmenty polichromii (ornamenty kwiatowe i niemieckojęzyczne napisy gotykiem)⁴⁾.

Data konsekracji: 2012.

Fundator: brak danych.

Architekt: brak danych.

Budowniczy / cieśla: brak danych.

Historia: Zbudowany jako eksponat (przykład kościoła dla małych wsi osadniczych) na zorganizowaną w Poznaniu, u zbiegu ulic Śniadeckich i Orzeszkowej, wystawę „Wschodnioniemieckiego Przemysłu Rzemiosła i Rolnictwa” stanowiący część wzorcowej wioski poglądowej. W obecne miejsce przeniesiony w 1912 r jako kościół ewangelicki dla niewielkiej grupy niemieckich osadników sprowadzonych do Krzesin z Westfalii przez Komisję Kolonizacyjną. Od 1945 r. przejęty przez kościół rzymskokatolicki. Parafia od 1 marca 1958 r.

Konstrukcja: słupowo–ramowa.

Opis: Kościół szachulcowy, jednonawowy konstrukcji słupowo – ramowej, wypełnionej cegłą i oszalowany deskami. Orientowany, jednonawowy z mniejszym prezbiterium od nawy, zamkniętym prostokątnie z zakrystią na osi z bocznym wejściem osłoniętym ozdobnym otwartym gankiem wspartym na trzech rzeźbionych słupach. Niewielka wieża z zegarem, nadbudowana nad nawą (kruchta), zwieńczona ośmiobocznym blaszanym hełmem z latarnią i krzyżem. Ściany wieży pokryte płytami eternitowymi, po stronie zachodniej tarcza zegarowa. Wysoki dach trójkalenicowy, kopertowy, kryty dachówkami „mnich-mniszka”. Wejście główne pośrodku elewacji zachodniej, z niewielką wnęką ujętą po bokach dwoma słupami.

Wnętrze i wyposażenie: Wnętrze otynkowane. Płaski strop drewniany z pseudokasetonami utworzonymi przez nabite listwy. Chór muzyczny wsparty na dwóch słupach, o prostej linii parapetu z organami. Współczesne wyposażenie: ołtarz główny, dwa ołtarze boczne i konfesjonał. Stacje Drogi Krzyżowej z 1998 r., autorstwa Janusza Krauze.

Otoczenie: Teren otoczony ogrodzeniem z siatki, od frontu na podmurówce. Brama wjazdowa osadzona na murowanych słupach zwieńczonych czapami z betonowymi kulami. W bezpośrednim sąsiedztwie drzewa (głównie dęby), drewniany krzyż, pomnik 21 ofiar II wojny światowej odsłonięty w 1975 r. oraz głaz pamiątkowy odsłonięty w pięćdziesiątą rocznicę powstania parafii.

 

Obiekt zabytkowy: Decyzja nr 249/Wlkp/A z dnia 26.09.2005 r.

Mapy: Atlas Copernicus 1:200.000 – 113.A3; Atlas Kompas 1:200.000 – 67.H5/68.A5; Atlas Cartomedia 1:75.000 – 70.Ta30.

Mapy archiwalne:

P39 S24 D (alt. 3924 D) POZNAN POŁUDNIE (1:25 000 WIG - Mapa Szczegółowa Polski)

3667 (alt. 1997) Posen (Süd) (1:25 000 Topographische Karte (Messtischblatt))

3667 Posen (Süd) (1:25 000 Niemieckie fotomapy 1939-45 - w cięciu TK25)

P39 S24 (alt. A39 B24) Poznań (1:100 000 WIG - Mapa Taktyczna Polski)

A39 B24 (alt. 301) Poznań (1:100 000 WIG - Mapa Taktyczna Polski -przedruki map zaborczych w cięciu niemieckim i austriackim)

301 Posen (1:100 000 Karte des Deutschen Reiches - arkusze pojedyncze)

068 Posen (1:100 000 Karte des Deutschen Reiches - Grossblatt/Einheitsblatt)

N11 Poznań (1:100 000 GSGS 4416 / AMS M641, 651, 671 Germany, Poland, Middle Danube)

Dawne oraz obcojęzyczne nazwy miejscowości na archiwalnych mapach: Krzesin; Czressino; Krzeszini; Crzessyni; Krzesyni; Krzesyna; Crzeschyny; Crzessziny; Krzessyny; Krzesschyny; Krzeszyny; Crzeszyny; Krzessiny; Krzeszyny, Kreising.

Źródła:

1) Wielkopolskie Kościoły Drewniane; Ryszard Brykowski; Księgarnia Św. Wojciecha; Poznań 2001; str. 160.

2) Drewniane Kościoły w Wielkopolsce; Piotr Maluśkiewicz; Wojewódzka Biblioteka Publiczna i Centrum Animacji Kultury; Poznań 2004; str. 161.

3) http://www.kosciolydrewniane.pl/

4) http://pl.wikipedia.org/

5) Słownik Krajoznawczy Wielkopolski, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa – Poznań 1992, Komitet redakcyjny: Paweł Anders, Włodzimierz Łęcki, Piotr Maluśkiewicz. Rozszerzone wydanie: Wielkopolska – Słownik Krajoznawczy, Wydawnictwo Kurpisz, Poznań 2002; str. 217.

6) Krzesiński kościółek w stylu norweskim; Marek Marciniak; Wydawnictwo Albus; Poznań 2008.

7) Atlas architektury Poznania; praca zbiorowa; Wydawnictwo Miejskie; Poznań 2008; str. 155.

8) Poznań – Przewodnik po zabytkach historii; praca zbiorowa; Wydawnictwo Miejskie; Poznań 2003; str. 345.

9) Poznań – Przewodnik; Marcin Libicki; Wydawnictwo Gazeta Handlowa; Poznań 1997; str. 130.

Zdjęcia wykonano 18 lutego 2006 r.

Dzierżążno Wielkie - drewniany kościół pw. Matki Boskiej Różańcowej

województwo wielkopolskie

powiat czarnkowsko-trzcianecki

Gmina Wieleń

GPS: 52º59'28,43"N 16º12'14,72"E

Typ obiektu: Pierwotnie zbór obrządku ewangelickiego (wg części źródeł pierwotnie katolicki a dopiero od XVII w. protestancki)²⁾. Obecnie, od 1945 r., kościół obrządku rzymskokatolickiego.

Status: kościół filialny.

 

Data budowy: 1595.

Data przebudowy / rozbudowy: Budowa chóru muzycznego, empor¹⁾ i kruchty na przełomie XVII/XVIII w.

Data renowacji / restauracji / remontu: Restauracja na przełomie XVII/XVIII; 1803; 1851; 1901; 1910²⁾, 1939; ok. 1960 rozebranie, wymiana posadzki ceglanej na cementową i niektórych elementów konstrukcji (wymiana zniszczonych elementów więźby), impregnacja konstrukcji ścian; gruntowny remont w l.90 XX w.²⁾

Data konsekracji: brak danych.

Fundator: Piotr Czarnkowski podkomorzy wielkopolski i właściciel wsi.

Architekt: brak danych.

Budowniczy / cieśla: brak danych.

Konstrukcja: nawa słupowo–ramowa, wieża słupowa.

Opis: Kościół szachulcowy o konstrukcji słupowo–ramowej, pola wypełnione cegłą (otynkowane i malowane na biało). Orientowany. Salowy, bez wyodrębnionego prezbiterium z nawy, zamknięty czworobocznie. Z boku nawy zakrystia (po południowej stronie) i niewielka kruchta (po północnej stronie). Na otynkowanych ścianach zakrystii imitacja szachulca. Całość na podmurówce z kamienia. Okazała wieża drewniana konstrukcji słupowej od frontu (od strony zachodniej) ustawiona niesymetrycznie, oszalowana, zwieńczona drewnianym hełmem. Trzy poziomy dachu wieży kryte blachą (pierwotnie gontem). Na wieży dzwon z 1608 r. odlany przez Joahima Karstede, zegar od strony wschodniej, wysoki krzyż żelazny. Dach nawy, jednokalenicowy, kryty dachówką. Dachy przybudówek pokryte dachówkami.

Wnętrze i wyposażenie: Wnętrze otynkowane. Strop belkowy. Chór muzyczny wsparty na słupach, o prostej linii parapetu i z prospektem organowym z 2 poł. XIX w. Ołtarz główny zmontowany współcześnie z wykorzystaniem starszych elementów, m.in. wczesnobarokowych uszaków²⁾. Ambona późnorenesansowa³⁾ z 1 poł. XVII w. Prospekt organowy i instrument z 2 poł. XIX w.

Otoczenie: brak danych.

Obiekt zabytkowy: Decyzja nr A-810 z dnia 26.01.1970 r.

Mapy: Atlas Copernicus 1:200.000 – 90.A1/2; Atlas Kompas 1:200.000 - 48.C5; Atlas Cartomedia 1:75.000 – 20.Ka18.

Mapy archiwalne:

3063 (alt. 1569) Groß Drensen (1:25 000 Topographische Karte (Messtischblatt))

P37 S22 (alt. A37 B22) Wieleń (1:100 000 WIG - Mapa Taktyczna Polski)

A37 B22 (alt. 249) Wieleń (1:100 000 WIG - Mapa Taktyczna Polski -przedruki map zaborczych w cięciu niemieckim i austriackim)

249 Filehne (1:100 000 Karte des Deutschen Reiches - arkusze pojedyncze)

054 Arnswalde – Schloppe – Friedeberg(mn.) (1:100 000 Karte des Deutschen Reiches - Grossblatt/Einheitsblatt)

M10 Woldenberg (1:100 000 GSGS 4416 / AMS M641, 651, 671 Germany, Poland, Middle Danube)

Dawne oraz obcojęzyczne nazwy miejscowości na archiwalnych mapach: Groβ Drensen.

Źródła:

1) Wielkopolskie Kościoły Drewniane; Ryszard Brykowski; Księgarnia Św. Wojciecha; Poznań 2001; str. 141.

2) Drewniane Kościoły w Wielkopolsce; Piotr Maluśkiewicz; Wojewódzka Biblioteka Publiczna i Centrum Animacji Kultury; Poznań 2004; str. 72.

3) http://www.kosciolydrewniane.pl/

4) http://pl.wikipedia.org/

5) http://www.westernpomerania.com.pl/

6) Słownik Krajoznawczy Wielkopolski, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa – Poznań 1992, Komitet redakcyjny: Paweł Anders, Włodzimierz Łęcki, Piotr Maluśkiewicz. Rozszerzone wydanie: Wielkopolska – Słownik Krajoznawczy, Wydawnictwo Kurpisz, Poznań 2002.

Zdjęcia wykonano 3 maja 2008 r.

Mórka - drewniany kościół pw. Wniebowzięcia NMP

województwo wielkopolskie
powiat śremski
Gmina Śrem

GPS 52°00'50"N 16°57'38"E

Typ obiektu: Pierwotnie kościół obrządku rzymskokatolickiego. Obecnie bez zmian.

Status: kościół parafialny.

Data budowy: k. XVI¹⁾²⁾³⁾ w. (inne źródła podają p. XVII w).

Data przebudowy / rozbudowy: 1616 r. dobudowa murowanej zakrystii; przed 1725 r. budowa nowej wieży; 1874 r. hełm – podwyższenie wieży.

Data renowacji / restauracji / remontu: 1874 r. naprawa więźby, być może szalunek. Przed 1939 wymieniono gont na eternit.

Data konsekracji: 1680.

Fundator: brak danych.

Architekt: brak danych.

Budowniczy / cieśla: brak danych.

Konstrukcja: nawa słupowo–ramowa, wieża słupowa.

Opis: Kościół drewniany, jednonawowy konstrukcji słupowo–ramowej wypełnionej gliną, oszalowany deskami. Orientowany. Jednonawowy. Mniejsze prezbiterium od nawy, zamknięte trójbocznie z boczną murowaną zakrystią (po stronie północnej) i niewielkim murowanym przedsionkiem (po stronie południowej). Kruchta z boku nawy (po stronie południowej). Dach dwukalenicowy, kryty eternitem. Kwadratowa wieża konstrukcji słupowej od frontu, o dużej ośmiobocznej, drewnianej latarni zwieńczonej blaszanym hełmem w kształcie odwróconego kielicha z krzyżem.

Wnętrze i wyposażenie: Wnętrze otynkowane, ściany rozczłonkowane pilastrami. Stropy płaskie z fasetą. Na suficie dekoracja sztukatorsko-malarska z medalionami, w których przedstawiono polskich świętych. Prezbiterium oddzielone od nawy koszowym łukiem tęczowym. Ściana tęczowa wsparta na dwóch kolumnach toskańskich. Ołtarz główny, wczesnobarokowy z 2 poł. XVII w. z obrazem Matki Boskiej z Dzieciątkiem i dwa boczne późnobarokowe²⁾ lub neorenesansowe³⁾ z k. XVIII w. Ambona i chrzcielnica w stylu klasycystycznym.

Otoczenie: Murowana brama – dzwonnica z k. XIX w. z dwoma dzwonami z 1612 r.

Obiekt zabytkowy: Decyzja nr 2424/A z dnia 22.12.1932 r.

Mapy: Atlas Copernicus 1:200.000 – 113 C3; Atlas Cartomedia 1:75.000 – 102.Ta36.

Mapy archiwalne:

P40 S24 G (alt. 4024 G) DALEWO (1:25 000 WIG - Mapa Szczegółowa Polski)

3967 (alt. 2199) Dalewo (1:25 000 Topographische Karte (Messtischblatt))

P40 S24 (alt. A40 B24) Środa (1:100 000 WIG - Mapa Taktyczna Polski)

325 Schrimm (1:100 000 Karte des Deutschen Reiches - arkusze pojedyncze)

080 Kosten – Schrimm – Lissa – Gostingen (1:100 000 Karte des Deutschen Reiches - Grossblatt/Einheitsblatt)

P11 Leszno (1:100 000 GSGS 4416 / AMS M641, 651, 671 Germany, Poland, Middle Danube)

080 Kosten – Schrimm – Lissa – Gostingen (1:100 000 GSGS 4081 Germany (Groccblatt))

Dawne oraz obcojęzyczne nazwy miejscowości na archiwalnych mapach: Murka; Moorfelde.

Źródła:

1) Wielkopolskie Kościoły Drewniane; Ryszard Brykowski; Księgarnia Św. Wojciecha; Poznań 2001; str. 160.

2) Drewniane Kościoły w Wielkopolsce; Piotr Maluśkiewicz; Wojewódzka Biblioteka Publiczna i Centrum Animacji Kultury; Poznań 2004; str. 161.

3) http://www.kosciolydrewniane.pl/

4) http://pl.wikipedia.org/

5) Słownik Krajoznawczy Wielkopolski, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa – Poznań 1992, Komitet redakcyjny: Paweł Anders, Włodzimierz Łęcki, Piotr Maluśkiewicz. Rozszerzone wydanie: Wielkopolska – Słownik Krajoznawczy, Wydawnictwo Kurpisz, Poznań 2002.

Zdjęcia wykonano 9 listopada 2008 r.