Leszno-Zaborowo - drewniany kościół pw. NMP Wniebowziętej

województwo wielkopolskie;

Leszno – miasto na prawach powiatu;

Zaborowo – dzielnica (jednostka pomocnicza gminy), dawne miasto włączone w granice Leszna w 1977 r.

Adres: ul. Czarnoleska 1

GPS: 51º 49' 14,16"N 16º 35' 01"E

Subiektywnie: Minęło już kilka lat od mojej tam wizyty a ponieważ czas nie stoi w miejscu w sieci można znaleźć zdjęcia dokumentujące remont a właściwie rekonstrukcję wieży. Na moich zdjęciach wieże jeszcze się beztrosko przechyla w lewo.
Typ obiektu: Pierwotnie zbór ewangelicki obrządku luterańskiego. Obecnie kościół obrządku rzymskokatolickiego pw. Najświętszej Marii Panny Wniebowziętej lub Matki Boskiej Częstochowskiej¹⁾.

 

 

Status: kościół filialny.

Data budowy: 1795-96 r. Inne źródła podają jako datę budowy poł. XVII w. a rok 1795 jako datę gruntownego remontu lub datę ponownej budowy od podstaw¹⁾.

Data przebudowy / rozbudowy: 2008-12 (dobudowa bocznej kruchty).

Data renowacji / restauracji / remontu: 1868 r. (wypełnienia gliną zastąpiono cegłą); lata 1950-65; lata 2003-05 (remont chóru muzycznego i prospektu organowego); 2008-12 (rekonstrukcja wieży).

Data konsekracji: brak danych.

Fundator: książę Antoni Sułkowski.

Architekt: brak danych.

Budowniczy / cieśla: brak danych.

Historia: W 1946 r. przejęty przez kościół katolicki.

Konstrukcja: słupowo-ramowa.

Opis: Kościół szachulcowy, konstrukcji słupowo-ramowej, wypełnionej cegłą. Orientowany. Salowy, prezbiterium nie wydzielone z nawy, zamknięty trójbocznie. Zakrystia w trójbocznym zamknięciu. Wieża, nieznacznie wyższa od korpusu kościoła, częściowo wtopiona w bryłę, kwadratowa, zlokalizowana od frontu (od strony zachodniej) z kruchtą w przyziemiu, z zegarem pod okapem dachu. Zwieńczona blaszanym dachem namiotowym (stożkowym) z krzyżem i chorągiewką z datą „1795”. Dach nawy jednokalenicowy, kryty dachówką z naczółkiem od frontu i małą lukarną od strony wschodniej.

Wnętrze i wyposażenie: Wnętrze oszalowane. Wewnątrz, wzdłuż ścian bocznych, piętrowe empory i chór muzyczny łączący je od strony zachodniej, wsparte na profilowanych słupach. Prospekt organowy, 72 głosowy z 1798 r. Strop w części środkowej jako pozorne sklepienie kolebkowe o łuku zaostrzonym. Pod i nad emporami stropy belkowe. Z pierwotnego wyposażenia zachowane ławki barokowe (kilkanaście sztuk).

Otoczenie: Niska dzwonnica drewniana w rzucie zbliżonym do kwadratu, oszalowana, z dachem dwuspadowym krytym papą i z dzwonami z 1865 i 1904 r. Ogrodzenie terenu kościelnego: od frontu płot drewniany między murowanymi z cegły słupkami na podmurówce; od pozostałych stron siatka na słupkach stalowych. Wejście i wjazd na teren od frontu, furtka od zaplecza. Na terenie wysokie drzewa. Południową część terenu kościelnego zajmuje użytkowany cmentarz.

Obiekt zabytkowy: Decyzja nr 1485/A z dnia 21.01.1994 r.

Mapy: Atlas Copernicus 1:200.000 – 135.B1; Atlas Kompas 1:200.000 – 83.E4/5; Atlas Cartomedia 1:75.000 – 113.Pa39.

Mapy archiwalne:

4165 (alt. 2340) Lissa (Warthel.) (1:25 000 Topographische Karte (Messtischblatt))

4165 Lissa (Warthel.) (1:25 000 Niemieckie fotomapy 1939-45 - w cięciu TK25)

2521 I Leszno (1:50 000 AMS M753 Poland, M752 East Prussia)

P41 S23 (alt. A41 B23) Leszno (1:100 000 WIG - Mapa Taktyczna Polski)

348 Lissa (1:100 000 Karte des Deutschen Reiches - arkusze pojedyncze)

080 Kosten – Schrimm – Lissa – Gostingen (1:100 000 Karte des Deutschen Reiches - Grossblatt/Einheitsblatt)

P11 Leszno (1:100 000 GSGS 4416 / AMS M641, 651, 671 Germany, Poland, Middle Danube)

080 Kosten – Schrimm – Lissa – Gostingen (1:100 000 GSGS 4081 Germany (Groccblatt))

Dawne oraz obcojęzyczne nazwy miejscowości na archiwalnych mapach: Dornfeld.

Źródła:

1) Wielkopolskie Kościoły Drewniane; Ryszard Brykowski; Księgarnia Św. Wojciecha; Poznań 2001; str. 155.

2) Drewniane Kościoły w Wielkopolsce; Piotr Maluśkiewicz; Wojewódzka Biblioteka Publiczna i Centrum Animacji Kultury; Poznań 2004; str. 135.

3) http://www.kosciolydrewniane.pl/

4) http://pl.wikipedia.org/

5) Słownik Krajoznawczy Wielkopolski, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa – Poznań 1992, Komitet redakcyjny: Paweł Anders, Włodzimierz Łęcki, Piotr Maluśkiewicz. Rozszerzone wydanie: Wielkopolska – Słownik Krajoznawczy, Wydawnictwo Kurpisz, Poznań 2002.

Zdjęcia wykonano 25 marca 2007 r.

Poznań-Krzesiny, drewniany kościół pw. Matki Boskiej Królowej Korony Polskiej

województwo wielkopolskie

Poznań – miasto na prawach powiatu

osiedle samorządowe Krzesiny-Pokrzywno-Garaszewo

dawna wieś Krzesiny włączona w granice Poznania w 1945 r.

Adres: ul. Krzesiny 15.

GPS: 52º20'30,02"N 16º59'11,61"E

Subiektywnie: Kościół w formie nawiązuje do stylu kościołów norweskich. Bazująca na wzorcach północnonorweskich całość miała robić malownicze wrażenie wpisując się w sielski krajobraz wsi niemieckiej. Nie był to w Poznaniu odosobniony przypadek sięgania przez władze pruskie po wzorce skandynawskie. Do dzisiaj miejsce wytwarza swoisty aczkolwiek miły w odbiorze klimat.

Typ obiektu: Pierwotnie zbór obrządku ewangelickiego. Obecnie kościół obrządku rzymskokatolickiego.

Status: kościół parafialny.

Data budowy: 1911 lub 1912¹⁾.

Data przebudowy / rozbudowy: 2012 – translokacja.

Data renowacji / restauracji / remontu: 2006 wymiana dachówki; 2011 generalna renowacja – odsłonięto m.in. fragmenty polichromii (ornamenty kwiatowe i niemieckojęzyczne napisy gotykiem)⁴⁾.

Data konsekracji: 2012.

Fundator: brak danych.

Architekt: brak danych.

Budowniczy / cieśla: brak danych.

Historia: Zbudowany jako eksponat (przykład kościoła dla małych wsi osadniczych) na zorganizowaną w Poznaniu, u zbiegu ulic Śniadeckich i Orzeszkowej, wystawę „Wschodnioniemieckiego Przemysłu Rzemiosła i Rolnictwa” stanowiący część wzorcowej wioski poglądowej. W obecne miejsce przeniesiony w 1912 r jako kościół ewangelicki dla niewielkiej grupy niemieckich osadników sprowadzonych do Krzesin z Westfalii przez Komisję Kolonizacyjną. Od 1945 r. przejęty przez kościół rzymskokatolicki. Parafia od 1 marca 1958 r.

Konstrukcja: słupowo–ramowa.

Opis: Kościół szachulcowy, jednonawowy konstrukcji słupowo – ramowej, wypełnionej cegłą i oszalowany deskami. Orientowany, jednonawowy z mniejszym prezbiterium od nawy, zamkniętym prostokątnie z zakrystią na osi z bocznym wejściem osłoniętym ozdobnym otwartym gankiem wspartym na trzech rzeźbionych słupach. Niewielka wieża z zegarem, nadbudowana nad nawą (kruchta), zwieńczona ośmiobocznym blaszanym hełmem z latarnią i krzyżem. Ściany wieży pokryte płytami eternitowymi, po stronie zachodniej tarcza zegarowa. Wysoki dach trójkalenicowy, kopertowy, kryty dachówkami „mnich-mniszka”. Wejście główne pośrodku elewacji zachodniej, z niewielką wnęką ujętą po bokach dwoma słupami.

Wnętrze i wyposażenie: Wnętrze otynkowane. Płaski strop drewniany z pseudokasetonami utworzonymi przez nabite listwy. Chór muzyczny wsparty na dwóch słupach, o prostej linii parapetu z organami. Współczesne wyposażenie: ołtarz główny, dwa ołtarze boczne i konfesjonał. Stacje Drogi Krzyżowej z 1998 r., autorstwa Janusza Krauze.

Otoczenie: Teren otoczony ogrodzeniem z siatki, od frontu na podmurówce. Brama wjazdowa osadzona na murowanych słupach zwieńczonych czapami z betonowymi kulami. W bezpośrednim sąsiedztwie drzewa (głównie dęby), drewniany krzyż, pomnik 21 ofiar II wojny światowej odsłonięty w 1975 r. oraz głaz pamiątkowy odsłonięty w pięćdziesiątą rocznicę powstania parafii.

 

Obiekt zabytkowy: Decyzja nr 249/Wlkp/A z dnia 26.09.2005 r.

Mapy: Atlas Copernicus 1:200.000 – 113.A3; Atlas Kompas 1:200.000 – 67.H5/68.A5; Atlas Cartomedia 1:75.000 – 70.Ta30.

Mapy archiwalne:

P39 S24 D (alt. 3924 D) POZNAN POŁUDNIE (1:25 000 WIG - Mapa Szczegółowa Polski)

3667 (alt. 1997) Posen (Süd) (1:25 000 Topographische Karte (Messtischblatt))

3667 Posen (Süd) (1:25 000 Niemieckie fotomapy 1939-45 - w cięciu TK25)

P39 S24 (alt. A39 B24) Poznań (1:100 000 WIG - Mapa Taktyczna Polski)

A39 B24 (alt. 301) Poznań (1:100 000 WIG - Mapa Taktyczna Polski -przedruki map zaborczych w cięciu niemieckim i austriackim)

301 Posen (1:100 000 Karte des Deutschen Reiches - arkusze pojedyncze)

068 Posen (1:100 000 Karte des Deutschen Reiches - Grossblatt/Einheitsblatt)

N11 Poznań (1:100 000 GSGS 4416 / AMS M641, 651, 671 Germany, Poland, Middle Danube)

Dawne oraz obcojęzyczne nazwy miejscowości na archiwalnych mapach: Krzesin; Czressino; Krzeszini; Crzessyni; Krzesyni; Krzesyna; Crzeschyny; Crzessziny; Krzessyny; Krzesschyny; Krzeszyny; Crzeszyny; Krzessiny; Krzeszyny, Kreising.

Źródła:

1) Wielkopolskie Kościoły Drewniane; Ryszard Brykowski; Księgarnia Św. Wojciecha; Poznań 2001; str. 160.

2) Drewniane Kościoły w Wielkopolsce; Piotr Maluśkiewicz; Wojewódzka Biblioteka Publiczna i Centrum Animacji Kultury; Poznań 2004; str. 161.

3) http://www.kosciolydrewniane.pl/

4) http://pl.wikipedia.org/

5) Słownik Krajoznawczy Wielkopolski, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa – Poznań 1992, Komitet redakcyjny: Paweł Anders, Włodzimierz Łęcki, Piotr Maluśkiewicz. Rozszerzone wydanie: Wielkopolska – Słownik Krajoznawczy, Wydawnictwo Kurpisz, Poznań 2002; str. 217.

6) Krzesiński kościółek w stylu norweskim; Marek Marciniak; Wydawnictwo Albus; Poznań 2008.

7) Atlas architektury Poznania; praca zbiorowa; Wydawnictwo Miejskie; Poznań 2008; str. 155.

8) Poznań – Przewodnik po zabytkach historii; praca zbiorowa; Wydawnictwo Miejskie; Poznań 2003; str. 345.

9) Poznań – Przewodnik; Marcin Libicki; Wydawnictwo Gazeta Handlowa; Poznań 1997; str. 130.

Zdjęcia wykonano 18 lutego 2006 r.