Dzierżążno Wielkie - drewniany kościół pw. Matki Boskiej Różańcowej

województwo wielkopolskie

powiat czarnkowsko-trzcianecki

Gmina Wieleń

GPS: 52º59'28,43"N 16º12'14,72"E

Typ obiektu: Pierwotnie zbór obrządku ewangelickiego (wg części źródeł pierwotnie katolicki a dopiero od XVII w. protestancki)²⁾. Obecnie, od 1945 r., kościół obrządku rzymskokatolickiego.

Status: kościół filialny.

 

Data budowy: 1595.

Data przebudowy / rozbudowy: Budowa chóru muzycznego, empor¹⁾ i kruchty na przełomie XVII/XVIII w.

Data renowacji / restauracji / remontu: Restauracja na przełomie XVII/XVIII; 1803; 1851; 1901; 1910²⁾, 1939; ok. 1960 rozebranie, wymiana posadzki ceglanej na cementową i niektórych elementów konstrukcji (wymiana zniszczonych elementów więźby), impregnacja konstrukcji ścian; gruntowny remont w l.90 XX w.²⁾

Data konsekracji: brak danych.

Fundator: Piotr Czarnkowski podkomorzy wielkopolski i właściciel wsi.

Architekt: brak danych.

Budowniczy / cieśla: brak danych.

Konstrukcja: nawa słupowo–ramowa, wieża słupowa.

Opis: Kościół szachulcowy o konstrukcji słupowo–ramowej, pola wypełnione cegłą (otynkowane i malowane na biało). Orientowany. Salowy, bez wyodrębnionego prezbiterium z nawy, zamknięty czworobocznie. Z boku nawy zakrystia (po południowej stronie) i niewielka kruchta (po północnej stronie). Na otynkowanych ścianach zakrystii imitacja szachulca. Całość na podmurówce z kamienia. Okazała wieża drewniana konstrukcji słupowej od frontu (od strony zachodniej) ustawiona niesymetrycznie, oszalowana, zwieńczona drewnianym hełmem. Trzy poziomy dachu wieży kryte blachą (pierwotnie gontem). Na wieży dzwon z 1608 r. odlany przez Joahima Karstede, zegar od strony wschodniej, wysoki krzyż żelazny. Dach nawy, jednokalenicowy, kryty dachówką. Dachy przybudówek pokryte dachówkami.

Wnętrze i wyposażenie: Wnętrze otynkowane. Strop belkowy. Chór muzyczny wsparty na słupach, o prostej linii parapetu i z prospektem organowym z 2 poł. XIX w. Ołtarz główny zmontowany współcześnie z wykorzystaniem starszych elementów, m.in. wczesnobarokowych uszaków²⁾. Ambona późnorenesansowa³⁾ z 1 poł. XVII w. Prospekt organowy i instrument z 2 poł. XIX w.

Otoczenie: brak danych.

Obiekt zabytkowy: Decyzja nr A-810 z dnia 26.01.1970 r.

Mapy: Atlas Copernicus 1:200.000 – 90.A1/2; Atlas Kompas 1:200.000 - 48.C5; Atlas Cartomedia 1:75.000 – 20.Ka18.

Mapy archiwalne:

3063 (alt. 1569) Groß Drensen (1:25 000 Topographische Karte (Messtischblatt))

P37 S22 (alt. A37 B22) Wieleń (1:100 000 WIG - Mapa Taktyczna Polski)

A37 B22 (alt. 249) Wieleń (1:100 000 WIG - Mapa Taktyczna Polski -przedruki map zaborczych w cięciu niemieckim i austriackim)

249 Filehne (1:100 000 Karte des Deutschen Reiches - arkusze pojedyncze)

054 Arnswalde – Schloppe – Friedeberg(mn.) (1:100 000 Karte des Deutschen Reiches - Grossblatt/Einheitsblatt)

M10 Woldenberg (1:100 000 GSGS 4416 / AMS M641, 651, 671 Germany, Poland, Middle Danube)

Dawne oraz obcojęzyczne nazwy miejscowości na archiwalnych mapach: Groβ Drensen.

Źródła:

1) Wielkopolskie Kościoły Drewniane; Ryszard Brykowski; Księgarnia Św. Wojciecha; Poznań 2001; str. 141.

2) Drewniane Kościoły w Wielkopolsce; Piotr Maluśkiewicz; Wojewódzka Biblioteka Publiczna i Centrum Animacji Kultury; Poznań 2004; str. 72.

3) http://www.kosciolydrewniane.pl/

4) http://pl.wikipedia.org/

5) http://www.westernpomerania.com.pl/

6) Słownik Krajoznawczy Wielkopolski, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa – Poznań 1992, Komitet redakcyjny: Paweł Anders, Włodzimierz Łęcki, Piotr Maluśkiewicz. Rozszerzone wydanie: Wielkopolska – Słownik Krajoznawczy, Wydawnictwo Kurpisz, Poznań 2002.

Zdjęcia wykonano 3 maja 2008 r.

Mórka - drewniany kościół pw. Wniebowzięcia NMP

województwo wielkopolskie
powiat śremski
Gmina Śrem

GPS 52°00'50"N 16°57'38"E

Typ obiektu: Pierwotnie kościół obrządku rzymskokatolickiego. Obecnie bez zmian.

Status: kościół parafialny.

Data budowy: k. XVI¹⁾²⁾³⁾ w. (inne źródła podają p. XVII w).

Data przebudowy / rozbudowy: 1616 r. dobudowa murowanej zakrystii; przed 1725 r. budowa nowej wieży; 1874 r. hełm – podwyższenie wieży.

Data renowacji / restauracji / remontu: 1874 r. naprawa więźby, być może szalunek. Przed 1939 wymieniono gont na eternit.

Data konsekracji: 1680.

Fundator: brak danych.

Architekt: brak danych.

Budowniczy / cieśla: brak danych.

Konstrukcja: nawa słupowo–ramowa, wieża słupowa.

Opis: Kościół drewniany, jednonawowy konstrukcji słupowo–ramowej wypełnionej gliną, oszalowany deskami. Orientowany. Jednonawowy. Mniejsze prezbiterium od nawy, zamknięte trójbocznie z boczną murowaną zakrystią (po stronie północnej) i niewielkim murowanym przedsionkiem (po stronie południowej). Kruchta z boku nawy (po stronie południowej). Dach dwukalenicowy, kryty eternitem. Kwadratowa wieża konstrukcji słupowej od frontu, o dużej ośmiobocznej, drewnianej latarni zwieńczonej blaszanym hełmem w kształcie odwróconego kielicha z krzyżem.

Wnętrze i wyposażenie: Wnętrze otynkowane, ściany rozczłonkowane pilastrami. Stropy płaskie z fasetą. Na suficie dekoracja sztukatorsko-malarska z medalionami, w których przedstawiono polskich świętych. Prezbiterium oddzielone od nawy koszowym łukiem tęczowym. Ściana tęczowa wsparta na dwóch kolumnach toskańskich. Ołtarz główny, wczesnobarokowy z 2 poł. XVII w. z obrazem Matki Boskiej z Dzieciątkiem i dwa boczne późnobarokowe²⁾ lub neorenesansowe³⁾ z k. XVIII w. Ambona i chrzcielnica w stylu klasycystycznym.

Otoczenie: Murowana brama – dzwonnica z k. XIX w. z dwoma dzwonami z 1612 r.

Obiekt zabytkowy: Decyzja nr 2424/A z dnia 22.12.1932 r.

Mapy: Atlas Copernicus 1:200.000 – 113 C3; Atlas Cartomedia 1:75.000 – 102.Ta36.

Mapy archiwalne:

P40 S24 G (alt. 4024 G) DALEWO (1:25 000 WIG - Mapa Szczegółowa Polski)

3967 (alt. 2199) Dalewo (1:25 000 Topographische Karte (Messtischblatt))

P40 S24 (alt. A40 B24) Środa (1:100 000 WIG - Mapa Taktyczna Polski)

325 Schrimm (1:100 000 Karte des Deutschen Reiches - arkusze pojedyncze)

080 Kosten – Schrimm – Lissa – Gostingen (1:100 000 Karte des Deutschen Reiches - Grossblatt/Einheitsblatt)

P11 Leszno (1:100 000 GSGS 4416 / AMS M641, 651, 671 Germany, Poland, Middle Danube)

080 Kosten – Schrimm – Lissa – Gostingen (1:100 000 GSGS 4081 Germany (Groccblatt))

Dawne oraz obcojęzyczne nazwy miejscowości na archiwalnych mapach: Murka; Moorfelde.

Źródła:

1) Wielkopolskie Kościoły Drewniane; Ryszard Brykowski; Księgarnia Św. Wojciecha; Poznań 2001; str. 160.

2) Drewniane Kościoły w Wielkopolsce; Piotr Maluśkiewicz; Wojewódzka Biblioteka Publiczna i Centrum Animacji Kultury; Poznań 2004; str. 161.

3) http://www.kosciolydrewniane.pl/

4) http://pl.wikipedia.org/

5) Słownik Krajoznawczy Wielkopolski, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa – Poznań 1992, Komitet redakcyjny: Paweł Anders, Włodzimierz Łęcki, Piotr Maluśkiewicz. Rozszerzone wydanie: Wielkopolska – Słownik Krajoznawczy, Wydawnictwo Kurpisz, Poznań 2002.

Zdjęcia wykonano 9 listopada 2008 r.

Żoń - drewniany kościół pw. św. Marcina

województwo wielkopolskie
powiat chodzieski
Gmina Margonin

GPS: 52º 55' 7,72"N 17º 09' 27,97"E

Typ obiektu: kościół obrządku rzymskokatolickiego.

Status: kościół parafialny

Data budowy: 1749

Data przebudowy / rozbudowy: 1895^2),4) lub ok. 1900¹⁾ dobudowa murowanej fasady, usunięcie wieży. W 1985 r. przebudowano prezbiterium.

Data renowacji / restauracji / remontu: 1895 położenie dachówki. Wielokrotnie restaurowany: 1793 (kosztem Anny z Malechowskich Ciecierskiej, cześnikowej podlaskiej), 1845, 1873, 1900 i 1927 r. i w latach 1959-60¹⁾ lub 1959 – 63^2),4) (gruntowny remont).

Wybudowany staraniem proboszcza Józefa Koniewskiego.

Konstrukcja: Zdwojona konstrukcja ścian pierwotna; quasi-przysłupowa; zrąb okolony od zewnątrz szkieletem; szkielet do 1895 bez wypełnienia; później z wypełnieniem ceglanym, odsłonięty³⁾.

Opis: Kościół szachulcowy, jednonawowy konstrukcji słupowo – ramowej wypełnionej cegłą. Orientowany, zbudowany na planie krzyża. Dwie symetrycznie ustawione kaplice po bokach nawy, tworzące pozorny transept, zamknięte prostokątnie o kalenicach niższych od nawy głównej. Kaplice pierwotnie były wykonane z bali drewnianych. Mniejsze prezbiterium od nawy, zamknięte trójbocznie z boczną zakrystią z jednej strony i aneksem z lożą kolatorską z drugiej. Murowana fasada od frontu nawy. Dach dwukalenicowy, kryty dachówką.

Wnętrze i wyposażenie: Wewnątrz strop z malowidłami wsparty na słupach. Chór muzyczny wsparty na dwóch kolumnach. Ołtarz główny z ok. poł. XVIII w. z obrazem Matki Boskiej z Dzieciątkiem. Po bokach ołtarza figury śś. Stanisława i Wojciecha. Jeden ołtarz boczny wczesnobarokowy z 1 poł. XVII w. z obrazem św. Marcina, drugi z 2 poł. XVIII w.⁴⁾ lub pocz. XIX. Barokowa ambona, chrzcielnica i konfesjonał z XVIII w. Liczne rzeźby z XVII – XIX w. Oryginalne okucia i zamek w drzwiach od zakrystii z XVIII w.

Otoczenie: Dzwonnica z żelaza z ok. 1960 r. Wokół murowane ogrodzenie z kamienia polnego.

Obiekt zabytkowy: A-1274 z 02.11.1971

Mapy: Atlas Copernicus 1:200 000 - 92 A1. Atlas Cartomedia 1:75 000 - 24.Va19

Dawne oraz obcojęzyczne nazwy miejscowości na archiwalnych mapach: Wilhelmstreu.

Źródła:

1) Wielkopolskie Kościoły Drewniane; Ryszard Brykowski; Księgarnia Św. Wojciecha; Poznań 2001; str. 184

2) Drewniane Kościoły w Wielkopolsce; Piotr Maluśkiewicz; Wojewódzka Biblioteka Publiczna i Centrum Animacji Kultury; Poznań 2004; str. 295

3) Kościoły Drewniane o Zdwojonej Konstrukcji Ścian w Wielkopolsce; Aleksander Jankowski; Wydawnictwo Uniwersytetu im. Kazimierza Wielkiego; Bydgoszcz 2009; str. 335-40

4) http://www.kosciolydrewniane.pl/

Zdjęcia wykonano 1 marca 2009 r.